Yazı Detayı
06 Mayıs 2022 - Cuma 09:58
 
Rahim Sağ Yazdı... Eski Belediye Binası...
Rahim SAĞ
rahimsag@kemalpasaaktuel.com
 
 

“Kemalpaşa Eski Belediye” binası olarak bilinen tarihsel yapı, ilçenin henüz Nif olduğu dönemde hizmete girmiştir. Asılında “Hükümet Konağı” olarak inşa edilmiş olan bu anıtsal bina, yapısal ve mimari değerinin ötesinde yerleşiklerinin anılarında ayrı bir öneme sahiptir. Çünkü burada çok sayıda Kemalpaşalının nikâh merasimi yapılmış, doğum belgesi düzenlenmiş; nüfusa kaydının, askerlik yoklamasının yapılması gibi duvarları arasında pek çok anıyı da barındıran binadır aynı zamanda…

 

Kemalpaşa’nın kadim yerleşikleri arasında “Eski Belediye Binası” olarak bilinen anıtsal yapının gerekliliği, inşa edilmesi ve hizmete girdikten sonraki süreçte değişik amaçlarla günümüze kadar kullanılmasının tarihçesi, aynı zamanda Kemalpaşa kültür tarihinin de bir parçasını oluşturur. Gerçekte bu bina, sadece Kemalpaşa’da “Eski Belediye Binası” olarak hizmet vermenin çok ötesinde, yakın dönem Kemalpaşalıların kişisel tarihine ilişkin pek çok anının da ayakta duran canlı tanığı ve çatısı konumundadır. Bu nedenle Kemalpaşa kamusal tarihi kadar hatta belki de daha fazla Kemalpaşalıların anılarının ortak mekânı olma özelliğine sahiptir…

 

Binanın yapımına ilişkin süreç Hicrî 1299 (Miladî 1881) yılında Nif Belediye Dairesi’nin kurulmasıyla başlar. Bu tarihten sonra Nif yönetiminde ve kamusal hizmette, mevcut Nahiye Müdürlüğü’nün yanı sıra bir de artık Belediye Reisliği makamı tesis edilir ve belediye hizmetleri de Nif’te aşamalı olarak verilmeye başlanır. O dönem belediyelerinin işlevlerinin günümüzdekiyle kıyaslanamayacak derecede sınırlı olması nedeniyle, Belediye hizmetlerinin Nahiye Müdürlüğü çatısı altında birkaç odada verilmesi sadece Nif için değil benzer durumdaki diğer nahiyeler için de yaygın bir uygulamadır. Öte yandan sözü edilen dönemde Nif merkez nüfusu ise 3.000 civarındadır.

 

Nif nahiyesinin 1897 yılında kazaya (ilçe) dönüştürülmesinden sonra mevcut olan Hükümet Konağı’nın hem yeterli olmadığı hem de tamir edilmeye muhtaç durumda olduğu anlaşılıyor. Zira Nif’in o zaman bağlı bulunduğu Aydın Vilayet yönetimi tarafından Maliye Nezareti’ne gönderilen 19 Haziran 1316 (Miladî 2 Temmuz 1900) tarihli yazıda, mevcut olan eski binanın bulunduğu alan içine yeni bir Hükümet Konağı inşasına ihtiyaç duyulduğu belirtilmektedir. Bu müracaat üzerine Maliye Nezaret’i durumu bildirmek ve görüş almak için Şûrâ-yı Devlet’e gönderdiği 16 Temmuz 1316 tarihli yazısında “Nif nahiyesinin üçüncü sınıftan kazâya tahvil edilmesine binâen şimdiki hükümet dairesi heyet-i kazâyı istifaya kâfi olmadığı gibi muhtaç-ı tamîr dahi bulunduğundan ve mevcûd hükümet dairesinin arkasındaki bahçe mahallinde yapılacak konağın keşfi bi’l-icrâ seksen bin kuruşla meydâna geleceği” belirtilmektedir.

 

Şûrâ-yı Devlet de Maliye Nezaret’nin yukarıdaki yazısına cevaben “masraf-ı mezbûrenin karşılıksız olarak bütçeye idhali mümkün olmayıb ancak senenin kısm-ı âzâmı ve mevsim-i inşaat dahi mürur eylediği cihetle üç yüz on yedi senesi martında” yapılmasına yani sözü edilen para miktarının bütçeye dahil edilmesinin mümkün olmadığından, yılın büyük kısmının bittiği / yılın sonuna yaklaşıldığından ve inşaat mevsimi olmamasından dolayı 1317 senesi mart ayına ertelenmesi gerektiğini bildirir. Böylelikle bugünkü adıyla Eski Belediye Binası’nın inşasına Mart 1317 / Miladi Mart 1901 tarihinde başlanır. İnşaatın tamamlanarak hizmete başlamasına ilişkin şu ana kadar net bir bilgi ya da belgeye ulaşamamam nedeniyle kesin bir tarih vermek mümkün olmasa da açılış tarihinin 1903 yılı olduğu kuvvetle muhtemel görünüyor. Çift katlı, yüksek tavanlı, kiremit çatılı bu bina tipik bir II. Abdülhamit dönemi yapısı özelliklerini taşıyor ve ilk maliki Nif Belediye Dairesi’nin dördüncü reisi (başkan) Hacı Hafız Ali Efendi’dir.

 

Yeni yapılan Hükümet Konağı binası, hizmete giriş tarihinden sonra da uzun bir süre hem Kaymakamlık hem de Belediye idare ve hizmet binası olarak ortak kullanılmıştır. Bu sürenin ne kadar böyle devam ettiğini tam olarak söyleyebilmek şimdilik zor. Ancak 15 Temmuz 1929 tarihli Hizmet Gazetesi’nde Vali Paşa’nın Kemalpaşa’da incelemelerde bulunduğu ve “belediye dairesi önünde yeni yapılan bahçede” Vali Kazım Paşa (Dirik) ve (Kaymakam) Reşat Bey (Beyatlı) “birer limonata” içtikleri sonra da Vali Paşa halkın derdini dinlediği haberi yer alır. Sözü edilen bahçe günümüzdeki eski Öğretmenevi binası ve Atatürk Anıtı’nın bulunduğu konumda olmalı. Öte yandan Hizmet gazetesinin 19 Ağustos 1929 tarihli haberindeki “Hükümet önündeki meydanlığa yakında küçük fakat zarif bir bahçe yapılmasına karar verildi.” denilmesine bakarak bu yılda Kaymakamlık ve Belediye’nin kendilerine özgü iki ayrı binada hizmet vermekte oldukları anlaşılıyor.

1940’lı yılların sonunda Kemalpaşa Belediyesi’nin “yeni bir” hizmet binası yaptığını sözlü tanıklıklardan tespit etmem mümkün oldu. Yeni Belediye binası yapımı, bugünkü Sağlık Grup Başkanlığı’nın bulunduğu alanda başlamış ve kısa bir sürede binanın inşası tamamlanarak bina hizmete açılmıştır. Aslında burada mevcut bir Belediye binası vardır; ancak yetersiz kalması nedeniyle yıkılıp yerine yeni ve daha büyük bir bina inşa ettirilmiştir. Zira ana yoldan Dere Mesire Alanı’na doğru giden caddenin adının da “Belediye Caddesi” olması da aslında bu nedenledir. Tıpkı “Belediye Caddesi” üzerinden sola dönen ilk caddede Türk Ocağı yer aldığı için burasının da adının “Türk Ocağı Caddesi” olması gibi.

 

Yeni Belediye binası, o dönem Kemalpaşa’da bulunan az sayıdaki kamusal hizmet binasından biridir. Bunlar; başta Hükümet Konağı -ki o yıllarda Belediye değil,  Kaymakamlık-, Askerlik Şubesi, mevcut Halk Evi, Ziraat Bankası şubesi, PTT şubesi, halk arasında “sütunlu mektep”  olarak anılan Cumhuriyet İlkokulu ve belki sonradan Halk Evi olan Kemalpaşa Türk Ocağı binası olarak sıralanabilir.

 

Yeni Belediye binası hakkında “İkinci Evliya Çelebi” müstear (takma) adını kullanan bir yazar “İzmir’e Seyahat” başlıklı kitabında 1948 yılı Eylül ayının ortalarında İzmir’den Kemalpaşa’ya geldiğini anlatırken “otobüsümüz Belediye binasının önünde durmuştu. Burada indik.” bilgisini aktarıyor. Bu bilgiler, o zamanki Belediye Binası’nın “yol üzerindeki” bir lokasyonda bulunduğu hakkında net bir bilgi içeriyor. Öte yandan,  ilerleyen anlatımında yazar “Vakit öğle olmuştu. Kalktık, İzmir’den gelip Kemalpaşa’dan Turgutlu kasabasına giden yol üzerinde durak yeri olan ve önünden bol bir su akan bir kahvenin iri bir kayın ağacı altında” oturduklarından söz ediyor. Burası günümüzdeki İlçe Emniyet Müdürlüğü‘nün yanı oluyor.

 

Öte yandan, halk arasında “Eski Belediye Binası” olarak bilinen aslında “Hükümet Konağı” olan tarihi bina, 1976 yılına kadar Kemalpaşa Kaymakamlığı idari binası olarak hizmet vermiştir. Binada Kaymakamlık makamı, mahkemeler, Jandarma Komutanlığı, Tapu, Nüfus Müdürlüğü gibi yan hizmet birimleri ile bodrum katında askerlerin koğuşları yer almıştır. 1975 yılında başlayan yeni Hükümet Konağı’nın inşasının 1976’tamamlanması ve hizmete açılmasından sonra Kaymakamlık ile tüm alt birimleri taşınarak bugünkü binasında hizmet vermeye başlamıştır.

 

1976-1984 yılları arasında İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bağlı değişik statüdeki okullar “Eski Belediye Binası” çatısı altında eğitim ve öğretim faaliyetlerini bu binada sürdürmüşlerdir. Bu binanın, Kemalpaşalıların kişisel tarihlerine ve anılarına da çatılık yaptığını vurgulamamın nedenlerinden biri de pek çok gencin burada öğrenim görmüş, derse girmiş, teneffüse çıkmış ve buradan mezun olup hayata atılmış olmasıdır. Pek çok öğrencinin anısı tuğlaları kadar bu binanın parçası olmuştur.

 

1984 yılında Kemalpaşa Belediye Başkanı seçilen Oğuz Türkoğlu, göreve geldikten sonra Belediye’yi 1963-1984 yılları arasında İZSU binası olarak bilinen yerinden bu binaya taşıyarak bu binayı “Kemalpaşa Belediyesi” olarak kullanmaya başlamıştır. Tarihi bina, 1984 ile şimdiki Belediye hizmet binasının tamamlandığı 2004 yılları arasında  “Kemalpaşa Belediyesi” idari ve hizmet binası olarak kullanılmıştır.  Binayı bugün Kemalpaşalıların “Eski Belediye Binası” olarak bilmelerinin ve bu adla anmalarının sebebi, yakın diyebileceğimiz bir geçmişte ve zaman diliminde bu anıtsal yapının belleklerinde ve anılarında “Belediye Binası” olarak kalması nedeniyledir. Burası ne olursa olsun Kemalpaşalıların gönlünde, hafızasında ve dilinde hep “Eski Belediye Binası” olarak kazınmış vaziyette özel bir yer edecektir.

 

Kemalpaşa Belediyesi’nin yeni hizmet binasına taşındığı 2004 yılından 2010 yılına kadar geçen yıllar “Eski Belediye Binası”nın tarihindeki belki en buruk yıllardır. Sessiz, kimsesiz, kendi halinde; eski coşkulu günlerinden çok uzak, öylesine kullanılıp atılmış gibi bir köşede, metruk ve mahzun… Benim ilk gördüğüm “Eski Belediye Binası” böyleydi: Terk edilmiş ve hüzünlü…

 

Bu binanın, 2010 yılında Belediye Başkanı Rıdvan Karakayalı tarafından restorasyon çalışması yapıldıktan sonra aslında nasıl vakur bir vaziyette yıllara dimdik meydan okuduğuna da -bu zaman diliminde burada yaşadığım için- gözlerimle tanıklık ettim.  Burası hiç şüphe yok Kemalpaşa’nın hem kamusal hem de sakinlerinin özel hayatında, anılarında ve tanıklıklarında yeri doldurulamayacak kadar büyük bir yer kaplıyordu. “Eski Belediye Binası”, uzun yıllar boyunca Kemalpaşa’ya hizmet etmiş; yeniden en genç ve muhteşem haliyle gelecekte duvarları arasında pek çok güzel anıya tanıklık etmeye; Kemalpaşa’nın ruhunu ta içinde yaşamaya ve yaşatmaya yüz yıllarca devam edecek kadar mağrur ve yeni görevlerine hazır vaziyette beklemekte… Hem belki de daha büyük görevleri; Kemalpaşalılarla dün gibi, yarın da iç içe olacağı mutlu eski, asil günlerini beklemekte… Daha asil ve önemli görev için, “Kemalpaşa Kent Müzesi/Belleği” gibi…

 

(Bu yazının hazırlanmasında sözlü tanıklıklarına başvurduğum Numan Nesil, Osman Aşkın, Ali Naci Erdem, Halil Gürsel, Arzu KülahCıoğlu, Feyyaz Arık, Mustafa Karagülle, Hüsnü Şirip ve Nuri Ertaş’a; arşiv belgelerini temin etmemi sağlayan değerli Reha Korkut’a ve belgeleri okumama yardım eden Hasancan Eralaca’ya teşekkür ederim.)

 
Etiketler: Rahim, Sağ, Yazdı..., Eski, Belediye, Binası...,
Yorumlar
Haber Yazılımı